Niniejsza historia kościoła i parafii św. Jakuba St. Ap. w Tuchowie została opublikowana w pracy zbiorowej pod redakcją Józefa Kozioła pt.: "Kamienie milowe. Tuchowskie jubileusze końca wieku", Tuchów 2000. Zamieszczamy ją poniżej dzięki uprzejmej zgodzie Autora tego opracowania - Pana Stanisława Obrzuta.
Istnienie kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Jakuba St. Apostoła związane jest z powstaniem i rozwojem tuchowskiej parafii.
Początki organizacji kościelnej na naszych terenach osnute są legendą i sprowadzają się do hipotez, gdyż brak dokumentów pisanych nie pozwala ustalić ścisłych dat powstania kościoła i parafii tuchowskiej. Parafia św. Jakuba St. Apostoła powstała i organizowała się prawdopodobnie w XII wieku, ponieważ 26 maja 1229 roku papież Grzegorz IX zatwierdził utworzone probostwo w Tuchowie i oddał je w opiekę oo. benedyktynów.
Parafia organizowała się i istniała przy kościółku Najświętszej Marii Panny, który - jak podaje tradycja - został zbudowany w 1015 roku, w miejscu dawnego kultu pogańskiego, na wzgórzu po prawej stronie rzeki Białej, noszącym nazwę Lipie. Obecnie w tym miejscu znajduje się kościół Nawiedzenia NMP i klasztor oo. Redemptorystów. Duszpasterstwo w tuchowskiej parafii prowadzili księża świeccy do 1458 roku, pod patronatem oo. benedyktynów, gdyż zakon nie miał dostatecznej liczby polskich zakonników-kapłanów.
Pierwszym znanym tuchowskim proboszczem, którego imię wymieniają dokumenty w 1321 roku, był Saulus, a jego następcą od 1325 roku - Jakub.
Z powodu wzrostu liczby ludności, rozbudowy miasta po lewej stronie rzeki Białej i trudności komunikacyjnych z kościółkiem NMP zaistniała pilna potrzeba wybudowania nowego kościoła w obrębie miasta. Budowa małego drewnianego kościoła pod wezwaniem św. Jakuba St. Apostoła w miejscu obecnego kościoła ukończono w 1458 roku i tutaj przeniesiono parafię, a pierwszym proboszczem w tym kościele był świecki ksiądz imieniem Daniel. Po jego śmierci parafię tuchowską objęli w 1461 r. benedyktyni.
Wkrótce okazało się, że kościół pw. św. Jakuba jest ciasny i za mały jak na potrzeby tutejszej wspólnoty. Przystąpiono więc do budowy nowego, większego, murowanego. Zadania tego podjął się proboszcz Sebastian Pielsz (1622 - 1662) i zakończył budowę w 1627 roku. Nie jest to data ścisła. Kościół ten nie dotrwał do wielkiego pożaru w 1789 roku. Jest prawdopodobne, że został splądrowany i spalony w 1657 r. podczas najazdu Rakoczego. Tę tezę zdają się potwierdzać: